Aktualnie w powiecie tomaszowskim mamy je już trzy. Do Tomaszowa Mazowieckiego dołączył Ujazd, który prawa miejskie odzyskał przed rokiem, zaś od 1 stycznia ma je ponownie również Inowłódz. Na naszym terenie są jeszcze dwie miejscowości, które w swojej historii przez kilka wieków cieszyły się takim statusem.
Pierwsza z nich to Będków. Pierwsza wzmianka o osadzie, pisanej początkowo "Bandków" (od przydomka rycerza zwanego Bandem - obręcz żelazna) pochodzi z 1232 roku. Położona w rozwidleniu ważnych dróg rozwinęła się w targową, uzyskując w 1453 r. prawa miejskie na podstawie dokumentu lokacyjnego wystawionego przez Kazimierza Jagiellończyka.
W tym czasie - do XVII wieku - Będków należał do rodu Spinków (Wspinków) herbu Prus II, którzy przyczynili się do podniesienia rangi swojej siedziby. Także kolejni właściciele mieli wobec tych dóbr śmiałe zamiary, chcąc przekształcić je w prężny ośrodek przemysłowo-handlowy. Plany rozwoju i rozbudowy miasta nie powiodły się, a na początku XIX w. ostatecznie upadły. W końcu, w 1869 r. Będków utracił prawa miejskie. To, co zostało po dziś dzień, to zachowany dawny, miasteczkowy układ przestrzenny ze zwartą, harmonijną zabudową akcentowaną bryłą kościoła parafialnego i dwoma rynkami.
Miastem były także niegdyś, przez przeszło 300 lat Budziszewice. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 24 sierpnia 1295 r. - wówczas to Bolesław II nadał aktem w Sochaczewie kasztelanowi bialskiemu Wawrzyńcowi wsie z prawem polowania w dobrach budziszewickich. Miasto założył, nadal mu prawa i przywileje właściciel tych dóbr, Dzierżek, czyli Deresław Kopacz z Dmosina aktem wydanym 11 maja 1358 r. w Rawie Mazowieckiej. Ponieważ słabo się rozwijało, kolejnym aktem - w Dmosinie 9 lutego 1407 r. - nadał mu prawo chełmińskie, inne przywileje i wolności. Potwierdzano je jeszcze później kilkukrotnie. Budziszewice uległy całkowitej właściwie dewastacji w czasie wojny polsko-szwedzkiej, później ponownie - w 1748 r. - w wielkim pożarze. Ale wspomina się o nim jeszcze w lustracji królewszczyzn z 1789 r. Z czasem jednak osada utraciła prawa miejskie, zaś kolejni starostowie odebrali jej dotychczasowe przywileje.
Opracowano na podstawie informacji publikowanych przez urzędy gmin.
wk
Komentarze