Od 1 stycznia br. weszło w życie 11 zmian w zasadach pisowni dotyczących łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów oraz stosowania wielkiej litery, opracowanych przez Radę Języka Polskiego. Minie jeszcze pewnie sporo czasu, zanim się do nich przyzwyczaimy. Ale już powinni je opanowywać uczniowie, zwłaszcza ci, których czekają sprawdziany. Centralna Komisja Egzaminacyjna zapewnia jednak, że w latach 2026–2030 na egzaminach ósmoklasistów czy maturalnych będą akceptowane zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady pisowni. Dopiero od 2031 roku ma obowiązywać wyłącznie nowa ortografia. Co się zmieniło w pisowni języka polskiego po 1 stycznia?

Wielką literą będziemy pisać nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, tak jak dziś piszemy nazwy mieszkańców części świata, krajów, regionów. Poprawny będzie więc zapis: Tomaszowianin, Niebrowianka, Białobrzeżanin. Wprowadzona zostanie również pisownia wielką literą nie tylko nazw firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów. Napiszemy zatem: pod oknem zaparkował czerwony Ford (dotychczas: czerwony ford lub samochód marki Ford).

Małą literą będziemy pisać przymiotniki tworzone od nazw osobowych, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie: czyj?), czy też jakościowa (odpowiadają na pytanie: jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski.

Kolejną ważną zmianą jest łączna pisownia nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np. nieadekwatny, nieautorski, nieżyciowy; niemiły, niemilszy, nienajmilszy itd.

Zmiana dotyczy też zakresu użycia wielkich liter w nazwach własnych. W nazwach obiektów przestrzeni publicznej będziemy teraz pisać wielką literą wyrazy: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. Małą literą zostaje tylko "ulica". Napiszemy więc: ulica Józefa Piłsudskiego, ale: Aleja Piłsudskiego, a także Plac Kościuszki, Park  Bulwary, Kościół Świętego Antoniego, Pałac Ostrowskich, Pomnik Poległym Legionistom, Cmentarz Wojenny.

Wielką literą będziemy pisać wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Spalska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Helios, Apteka Wspólna, Bar Feniks, Hotel Mazowiecki, Restauracja Gęś i Wino, Pizzeria Benek itp.

Wśród zmian jest także wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą (np. nibyartysta, nibygotyk, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka; quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie), przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą (np. niby-Polak, quasi-Anglia).

Jak to wszystko spamiętać? Z pomocą może przyjść opracowany przez członkinie RJP: Ewę Kołodziejek, Danutę Krzyżyk, Aldonę Skudrzyk, Barbarę Sobczak "Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026", w którym można znaleźć wprowadzone przez RJP zmiany wraz z przykładami. Wydawnictwo ma pomóc użytkownikom w opanowaniu nowych zasad i świadomym posługiwaniu się językiem w nowej ortograficznej rzeczywistości. 

MarMaj