Skontaktował się ze mną p. Andrzej Piechocki, związany zawodowo i rodzinnie z Tomaszowem. Poinformował, że wypatrzył na pomniku, poświęconym łódzkim medykom, ofiarom II wojny światowej, usytuowanym obok szpitala im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, nazwisko Oskar Lange.
Pan Andrzej wie, że Oskar Lange był tomaszowianinem i miał w naszym mieście ulicę swojego imienia. Nazwę ulicy zmieniono na skutek działań Instytutu Pamięci Narodowej, bez sprzeciwu władz miasta. A faktem jest, że Oskar Lange (1904–1965) był wybitnym uczonym o światowej renomie. W XX wieku tylko dwoje polskich uczonych zasłużyło na taki zaszczyt: Maria Skłodowska-Curie i on, co potwierdzają wpisy w encyklopediach. Ale wróćmy do Oskara Langego z łódzkiego pomnika. Ten Lange, dwojga imion Oskar Emil, urodził się w 1893 r. w Łodzi, gdzie ukończył szkołę średnią (a uczył się w jednej klasie z Julianem Tuwimem). Podjął studia medyczne, które przerwał wybuch I wojny światowej. Do nauki wrócił w 1916 r. na Uniwersytecie Warszawskim na Wydziale Lekarskim.
Jednak ponowne działania wojenne w tamtych latach zmusiły go do ochotniczego wstąpienia do Wojska Polskiego. Służył i pracował w szpitalach. Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. służył jako medyk w jednostkach liniowych na froncie. Po wojnie wrócił na studia, które ukończył w 1923 r. z dyplomem doktora medycyny, i ponownie służył w Wojsku Polskim jako lekarz w różnych jednostkach. W roku 1930 został przeniesiony do dowództwa 4. Pułku Artylerii w Łodzi, gdzie w stopniu kapitana pełnił funkcję lekarza pułkowego, co zbiegło się w czasie z rozpoczęciem w Tomaszowie starań o budowę, a następnie wznoszeniem koszar dla 2. dywizjonu PAC. Lekarze dywizyjni z Tomaszowa podlegali lekarzowi pułkowemu Oskarowi Emilowi Langemu. W kampanii wrześniowej 1939 roku dowództwo 4. PAC i część dywizjonów podążyło do obrony Warszawy, a następnie przemieściło się na wschód. Po 17 września i agresji ZSRR na tereny Kresów Wschodnich Oskar Emil został wzięty do niewoli sowieckiej i osadzony w obozie NKWD w Starobielsku (Ukraina). Stąd jeńców w 1940 r. wywożono do Charkowa, gdzie byli mordowani, a ich ciała grzebano w nieoznaczonych mogiłach w miejscowości Piatichatki. W latach 1994–1996 doły śmierci rozkopano, ekshumując szczątki i urządzając tam cmentarz ofiar. Kpt. Oskar Emil Lange w 2007 r. został pośmiertnie awansowany do stopnia majora WP.
Zastanawiałem się, czy łódzki Oskar był krewnym tego tomaszowskiego, ale nie znalazłem wiarygodnych danych. Nazwisko Lange jest popularne w Polsce, a i w Tomaszowie żyły i żyją osoby je noszące.
Wrócę teraz do "naszego" Oskara Langego. Szerzej pisaliśmy o nim w TIT numer 42/2024. Przypomnijmy pokrótce: przed II wojną światową, po studiach, działał w PPS (od 1927 r.). Od 1938 r. profesor O. Lange wykładał ekonomię i statystykę na Uniwersytecie w Chicago w USA. W 1945 r. został mianowany ambasadorem Polski w USA i delegatem naszego kraju do ONZ, pełnił tę funkcję do 1948 r. Wrócił do kraju i po wymuszonym zjednoczeniu PPS z PPR pełnił odpowiedzialne funkcje państwowe i partyjne. Od 1949 r. był wykładowcą Szkoły Głównej Planowania i Statystyki, a od 1952 r. do 1955 r. jej rektorem. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk. Po zmianach ustrojowych i powstaniu IPN zarzucono mu współpracę z wywiadem PRL w okresie ambasadorowania w USA i ONZ, "obrzucając go błotem". Dla IPN był komunistycznym szpiegiem i zasłużył na potępienie. A czy gdziekolwiek dawniej i obecnie placówki dyplomatyczne wszystkich państw nie miały w swoich strukturach komórek wywiadu? A owe komórki nie przekazywały informacji do krajów macierzystych, które dzieliły się informacjami ze swoimi sojusznikami, w wypadku PRL z ZSRR? To było normą, ale sojusze mieliśmy takie, w jakie wepchnęła nas Jałta. Może przyjdzie czas, że prof. Oskar Ryszard Lange zostanie oczyszczony z oskarżeń i zostanie przywrócone mu dobre imię. W Tomaszowie jest niewielka tabliczka pamiątkowa na domu, w którym się urodził. Dom jest prywatny. Również w pierwszym LO jest tablica z nazwiskami wybitnych absolwentów, nazwisko Oskara Ryszarda Lange też na niej jest.
Komentarze