...w niedzielę, 18 października odbył się kolejny spacer z cyklu "Szlakiem tomaszowskich Żydów", na które cyklicznie zaprasza mieszkańców Tomaszowa i okolic stowarzyszenie "Strażnicy Pamięci". Dzięki nim można odbyć podróż w czasie i poznać, często zapomnianą, historię miasta i ludzi, którzy je tworzyli.
Nie inaczej było i tym razem. W trakcie niedzielnego spaceru, który poprowadziła Dominika Barden, jego uczestnicy przenieśli się do XIX-wiecznego miasta, w którym dominowały wzniesione z czerwonej cegły fabryczne budynki. Oczami wyobraźni mogli zobaczyć ich dymiące kominy i hale pełne maszyn, przy których krzątali się robotnicy. Ważny rozdział w rozwoju fabrycznego Tomaszowa zapisała rodzina Landsbergów, począwszy od Hilarego, który przyjechał do naszego miasta z Warszawy i w 1881 roku zbudował przy ul. Konstytucji 3 Maja (dawnej Gustownej) fabrykę sukna, a zarządzanie którą po jego śmierci przejęli brat Aleksander i syn Feliks, rozwijając jeszcze bardziej rodzinne imperium.
Landsbergowie znani byli nie tylko jako fabrykanci, ale również społecznicy i filantropi. Aleksander Landsberg był przewodniczącym gminy żydowskiej (ufundował m.in. bramę tomaszowskiego kirkutu) i honorowym członkiem straży ogniowej. Przyczynił się też do stworzenia w 1903 r. Szkoły Handlowej (obecnie I LO). Z kolei Feliks wraz z Jakubem Halpernem przekazał środki finansowe na wybudowanie gmachu tejże placówki. Obaj Landsbergowie zakładali także "Tomaszowski Teatr Miejski". Syn Aleksandra, Marceli, był znanym lekarzem, a jego starszy brat Władysław radnym i wydawcą pisma "Kurier Tomaszowski".
Dziś w krajobrazie miasta po rodzinie Landsbergów pozostały nie tylko, zniszczone już niestety, pofabryczne budynki, ale również dwie okazałe wille przy ul. Konstytucji 3 Maja. W pierwszej, która była główną siedzibą rodu, jeszcze parę lat temu funkcjonował Powiatowy Urząd Pracy. Dziś wystawiona jest na sprzedaż, ale jej stan nie wróży optymistycznego zakończenia. Druga, w której przez lata funkcjonowało przedszkole, miała więcej szczęścia. Kilka lat temu została kupiona przez prywatnego inwestora, odrestaurowana i przekształcona w restaurację.
Właśnie te i inne ciekawostki można było usłyszeć podczas spaceru. – Moim źródłem wiedzy, poza dostępnymi informacjami z oficjalnych dokumentów, w dużej mierze była książka pisarki Joanny Kulmowej, wnuczki Eleonory i Aleksandra Landsbergów, która swoje wspomnienia z dzieciństwa w rodzinnym domu w Tomaszowie spisała w "Topografii myślenia" – mówi Dominika Barden. – Chciałam pokazać Landsbergów jako zwykłych ludzi, którzy mieli swoje pasje, słabości i życie poza fabryką – dodaje.
Zdjęcia z wydarzenia dostępne na naszym FB: https://www.facebook.com/share/p/19aUCdHZ97/
MarMajs
Komentarze