Czy grób Marcina Bąkowskiego, powstańca styczniowego z Tomaszowa, który znajduje się na cmentarzu rzymskokatolickim przy ul. Smutnej, został zniszczony? Tak twierdzi rodzina. Innego zdania jest Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego, które przeprowadziło przy nim prace porządkowe.

W artykule pt. „Kwesta coraz bliżej. Co odnowiono z datków zeszłorocznej?”, który opublikowaliśmy w poprzednim numerze TIT, poruszyliśmy m.in. kwestię rozliczenia środków zebranych podczas ubiegłorocznej zbiórki publicznej na tomaszowskich nekropoliach (nadal czekamy na szczegółową odpowiedź od Piotra Kucharskiego, przewodniczącego TPTM, który zapewnił, że udzieli nam informacji, które pomniki zostały odnowione za te pieniądze i za jaką kwotę każdy konkretnie, jak tylko zakończą się trwające przy nich prace). Przypomnieliśmy także, że celem ubiegłorocznej kwesty była renowacja grobowca rodziny Chociszewskich i dra Jana Serafina Rodego, grobu płk. Lucjana Bończy Ruszczewskiego oraz nagrobka Marcina Bąkowskiego, weterana powstania styczniowego.

Po publikacji artykułu odezwała się do nas Tomaszowianka Eliza Segiet, opiekująca się grobem Marcina Bąkowskiego. Spoczywają w nim również jej dziadkowie. Była wzburzona działaniami, które TPTM przeprowadziło przy nagrobku. Stwierdziła też, że w ubiegłym roku nie przechodził on renowacji, a na pewno żadnych prac nie prowadził nikt obcy. – Rzeczony pomnik jest opłacany przez rodzinę, nikt oprócz rodziny nie prowadził renowacji. Pomnik był zadbany aż do tego miesiąca, gdzie bez mojej wiedzy i zgody osoby związane z Towarzystwem Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego wyrwały przepiękny bluszcz, który zarastał całą zabytkową mogiłę, zabrano krzyż, zabrano tabliczkę z datami narodzin i śmierci mojej babci, usunięto znicze, zabrano wazon – wylicza kobieta.

Kiedy rozmawialiśmy z nią telefonicznie w miniony poniedziałek, wróciła właśnie z cmentarza i przyznała, że krzyż jest z powrotem na miejscu. – Nadal nie ma tabliczki – mówi Tomaszowianka. – Jakby tego było mało, to kilka dni temu jakimiś – jak sądzę – metalowymi szczotkami „czyszczono” nagrobek, zapominając, że później powinien być zaimpregnowany – dodaje. Pani Eliza powiedziała nam, że sprawę zgłosiła także do Instytutu Pamięci Narodowej, Urzędu Miasta i kancelarii cmentarza, a także adwokata. – Dysponentem tego grobu jestem ja i nikt inny. Ja tak tego nie zostawię. Przypisywanie sobie zasług, zbieranie pieniędzy za coś, czego się nie zrobiło, nie jest tylko bezprawiem, ale zwykłym okłamywaniem darczyńców. Jestem po rozmowie z panem Piotrem Kucharskim z TPTM, który stwierdził, że grobem zarządza IPN. Szkoda tylko, że takiej informacji oficjalnie nie wysłano ani do mnie, ani do kancelarii cmentarnej. Pan Kucharski przeprosił mnie i powiedział, że położy kwiaty na grobie moich przodków – mówi kobieta. Bardzo jej żal bluszczu, który rósł na nagrobku. – On dodawał klimatu temu miejscu. To bardzo stary nagrobek. Chyba dobrze, że mój ojciec tego nie dożył – powiedziała nam zbulwersowana. Jej ojciec wcześniej opłacał ten grób, teraz robi to ona. Dziwi się, że nikt z TPTM nie zgłosił się do niej w tej sprawie.

Byliśmy na cmentarzu przy ul. Smutnej. Grób powstańca jest uporządkowany i stoją na nim świeże żółte chryzantemy. Wygląda czysto i schludnie. Jest postawiony niewielki krzyż. Rozmawialiśmy też z Piotrem Kucharskim i innymi przedstawicielami TPTM. Przyznają, że planowane prace powinny być uzgodnione wcześniej z dysponentką tej mogiły, ale bronią się przed oskarżeniami o kradzież. – Nie widziałem i nie zabrałem stamtąd żadnej tabliczki z datami narodzin i śmierci kogokolwiek. Mam zdjęcia sprzed porządkowania grobu Marcina Bąkowskiego i nie ma na nich żadnej tabliczki. Bluszcz musieliśmy wyrwać, bo przeszkadzał w pracach i był zbyt mocno zakorzeniony – mówi Piotr Kucharski. – Dziś (26 października br. – przyp. red.) ustaliłem z naczelnikiem oddziału łódzkiego IPN, że pomnik został wpisany do ewidencji grobów weteranów w 2020 roku. Kancelaria nie ma korespondencji i nie odnotowała tego faktu. Biorąc pod uwagę obiekcje osoby wnoszącej opłatę za grób, po oczyszczeniu pomnika i zabezpieczeniu piaskowca dedykowanym środkiem odstąpiliśmy od dalszych prac. Jednocześnie podkreślamy, że to miejsce nie może być zgodnie z prawem poddawane likwidacji czy modyfikacji – dodaje P. Kucharski.

TPTM oficjalnie odniosło się do sprawy również pod komentarzem pani Elizy zamieszczonym na naszym fanpage’u na Facebooku. Przedstawiono w nim m.in. zakres i charakter prac przy mogile Bąkowskiego. „Prace konserwatorskie miały charakter społeczny i ratunkowy, zostały wykonane bez wsparcia finansowego, wyłącznie z troski o zachowanie pamięci o bohaterze. Obejmowały one usunięcie glonów, porostów, naturalnych osadów oraz bluszczu, którego rozrost powodował głęboką, mechaniczną erozję struktury piaskowca w dolnej części pomnika. Wszelkie zabiegi przeprowadzono zgodnie ze sztuką konserwatorską, a elementy kamienne zabezpieczono dedykowanymi środkami chemicznymi. (...) Mamy głęboką nadzieję, że to niezwykle ważne dla naszej lokalnej społeczności i historii miasta miejsce spoczynku będzie trwale zachowane dla kolejnych pokoleń” – czytamy w oświadczeniu podpisanym przez przewodniczącego Zarządu TPTM.

Poprosiliśmy Instytut Pamięci Narodowej o potwierdzenie, czy grobem, jak poinformował Piotr Kucharski, przewodniczący TPTM, zarządza IPN, czy wpłynął do nich wniosek z TPTM w tej sprawie i jak został rozpatrzony? Czekamy na odpowiedź.

IPN prowadzi oficjalną ewidencję miejsc pochówku osób zasłużonych dla odzyskania lub obrony niepodległości. Mogą się w niej znaleźć m.in. groby uczestników powstań narodowych, żołnierzy walczących o niepodległość oraz członków organizacji konspiracyjnych. Wpis oznacza objęcie grobu ustawowym systemem ewidencji i ochrony pamięci historycznej. Nie jest jednak równoznaczny z przejęciem przez Instytut praw do miejsca pochówku. Wszelkie prace związane z jego utrzymaniem powinny być prowadzone z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, m.in. prawa własności czy regulaminu cmentarza.

 Joanna Dębiec

Na zdjęciach: Grób Marcina Bąkowskiego przed renowacją (fot. P. Kucharski/TPTM) i obecnie