Pierwszy listopada to dzień wspomnień o tych, którzy już odeszli do wieczności. Zostają tylko w pamięci żyjących.

Taki wyraz pamięci jest w inicjatywie dwóch regionalistów/społeczników – Zygmunta Dziedzińskiego i Mariana Fronczkowskiego. Kilka lat temu sporządzili spis mogił z cmentarzy katolickiego i ewangelickiego przy ulicy Smutnej. Znalazły się w nim groby osób szczególnie zasłużonych dla Tomaszowa, w tym weteranów walk o niepodległość w wojnach, powstaniach, konspiratorów różnych nurtów.

Na podstawie tego spisu właśnie przed 1 listopada każdą z tych mogił oznaczają, zawieszając na nagrobnym pomniku biało-czerwoną wstążkę. W minionym tygodniu wyróżniono w ten sposób 48 grobów. W rozmowie ze mną stwierdzili, że takich mogił ubywa. Nieopłacone, pozbawione opieki rodziny, organizacji lub instytucji, a nie mające statusu zabytków i miejsc pamięci narodowej nadawanych przez Instytut Pamięci Narodowej, ulegają likwidacji, a miejsca po nich przeznaczone są pod kolejne pochówki.

 JaPa

Na zdj. Nagrobek Stanisława Wonko oznaczony biało-czerwoną wstążką (fot. Zygmunt Dziedziński)