Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa została opublikowana w Dzienniku Ustaw.
Ma moc obowiązującą od 24 lutego. W Tomaszowie można już załatwić pierwsze formalności. Jakie prawa przysługują Polakom i Ukraińcom?
Nadawanie numeru PESEL
Przepisy ustawy zakładają nadanie obywatelom Ukrainy, którzy przybyli na terytorium naszego kraju w związku z działaniami wojennymi na terenie Ukrainy, numeru PESEL, który pozwali na realizację szeregu usług publicznych na rzecz tych osób. Przewidziano specjalny tryb uzyskania numeru PESEL na wniosek zawierający katalog podstawowych danych. Z założenia ma to być pozbawiona nadmiernych formalności procedura umożliwiająca uzyskanie numeru PESEL bez konieczności wykazywania podstawy prawnej dla jego posiadania. Wzór wniosku dostępny jest w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Cyfryzacji.
Do wniosku będzie dołączana fotografia osoby, której numer PESEL jest nadawany, i zostaną pobrane jej odciski palców. Za realizację zadania odpowiedzialne będą władze gminne i miejskie, które mogą zapewnić obywatelowi Ukrainy nieodpłatne wykonanie fotografii. Numer PESEL zostanie nadany po ustaleniu tożsamości osoby w oparciu o dostępne (również unieważnione) dokumenty jak paszport, dowód osobisty, ale także Karta Polaka czy prawo jazdy. W przypadku dzieci dopuszcza się także akt urodzenia. W celu ułatwienia dostępu do usług publicznych online władze państwa informują, że wraz z nadaniem numeru PESEL obywatele Ukrainy będą mogli uzyskać dostęp do tzw. profilu zaufanego.
Wzór wniosku o nadanie numeru PESEL znajduje się na stronie internetowej Urzędu Miasta. Wnioski można składać w Urzędzie Miasta w Tomaszowie Maz. przy ul. POW 10/16 można składać w Wydziale Ewidencji Ludności i Działalności Gospodarczej , w pokoju 13 , parter, budynek A, w poniedziałek, wtorek, czwartek, piątek w godzinach 7.30-15.30, w środę w godzinach 7.30-17.00
Łatwiejszy dostęp do legalnej pracy
Przepisy ustawy mają ułatwić dostęp do polskiego rynku pracy obywatelom Ukrainy, których pobyt został uznany za legalny. Aby skorzystać z tego rozwiązania, pracodawcy chcący zatrudnić Ukraińców są zobowiązani w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiadomić za pośrednictwem systemu teleinformatycznego praca.gov.pl właściwy Powiatowy Urząd Pracy o powierzeniu mu pracy.
Zatrudnianie Ukraińców nie jest niczym nowym, ale do tej pory wymagało złożenia przez pracodawcę wniosku o wydanie pozwolenia na pracę, który musiał zostać rozpatrzony przez PUP. Procedura trwałą dosyć długo. Teraz wystarczy jedynie informacja od przedsiębiorcy przekazana do urzędu pracy.
W ubiegłym tygodniu Powiatowy Urząd Pracy informował o przygotowanych 108 ofertach pracy, z których mogły skorzystać Ukrainki. Jak sytuacja wygląda teraz? - Zostały już tylko pojedyncze oferty, dlatego pracodawcy mogą się z nami kontaktować i je składać - mówi Elżbieta Kudlik, dyrektorka PUP w Tomaszowie Maz. - Do chwili obecnej wpłynęło tylko jedno potwierdzenie powierzenia pracy. Oczywiście zatrudnień z pewnością jest o wiele więcej, dlatego w ciągu 14 dni spodziewamy się kolejnych powiadomień od pracodawców - dodaje.
Działalność gospodarcza
Ustawa przewiduje umożliwienie podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, na analogicznych zasadach, które obowiązują Polaków, przez obywateli Ukrainy, którzy legalnie przebywają na terytorium naszego kraju. W celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego uprawnienie to zostało uzależnione od dokonania wcześniejszej rejestracji obywatela Ukrainy w rejestrze PESEL. W przypadku zaś utraty prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski przedsiębiorca będący obywatelem Ukrainy zostanie wykreślony z CEIDG na zasadach ogólnych.
Świadczenie dla przyjmujących uchodźców
Przepisy ustawy zakładają, że każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, którzy przybyli do Polski bezpośrednio z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, może być na wniosek przyznane świadczenie pieniężne z tego tytułu, nie dłużej jednak niż za 60 dni.
Maksymalna wysokość tego świadczenia zostanie ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Władze państwa zapowiadają że będzie to 40 zł dziennie, czyli około 1200 zł miesięcznie od jednego przyjętego obywatela Ukrainy. Za realizację zadania odpowiedzialne są władze miejskie i gminne, a za zapewnienie środków na wypłatę świadczeń wojewodowie. W najbliższych dniach wzór wniosku opublikuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Do wniosku należy dołączyć dokumenty i podać następujące informacje: imię i nazwisko albo nazwę składającego wniosek, PESEL lub NIP składającego wniosek, wskazanie okresu, na jaki zapewniono zakwaterowanie, oraz liczby osób przyjętych do zakwaterowania, imię i nazwisko osoby przyjętej do zakwaterowania i PESEL, oświadczenie składającego wniosek o zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia, numer rachunku płatniczego, na który wypłacane będzie świadczenie, oświadczenie składającego wniosek pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, że dane zawarte we wniosku są prawdziwe, adres miejsca pobytu osób przyjętych na zakwaterowanie, adres poczty elektronicznej i numer telefonu składającego wniosek i oświadczenie, że za osobę przyjętą do zakwaterowania na wskazany okres nie wypłacono już świadczenia.
Jednorazowo 300 zł
Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny, i który został wpisany do rejestru PESEL, przysługuje pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.
Organem właściwym w sprawach jednorazowego świadczenia pieniężnego jest wójt, burmistrz, prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce pobytu osoby. W ustawie zastrzeżono, że obowiązek realizacji zadania włodarz może przekazać podmiotom mu podległym. Takimi są miejskie i gminne ośrodki pomocy społecznej.
Otrzymają świadczenia socjalne
W celu zapewnienia wsparcia materialnego rodzinom ukraińskim został przyznany pakiet świadczeń socjalnych. Ukraińcy mogą otrzymać świadczenia pieniężne i niepieniężne, na zasadach i w trybie ustawy o pomocy społecznej. Świadczenia te będą przyznawane na podstawie oświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Oznacza to, że przyznanie tych świadczeń nie będzie opierało się na przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, chyba że powstaną wątpliwości co do treści oświadczenia. Do udzielania świadczeń właściwa będzie gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o nie. Ukraińcy będą więc mogli korzystać z analogicznych świadczeń jak Polacy, tj. m.in. 500 plus czy Dobry Start.
Pobyt tymczasowy
Przepisy ogólne nowej ustawy zakładają, że pobyt obywatela Ukrainy na terenie Polski jest legalny przez 18 miesięcy, począwszy od 24 lutego 2022 r., bez względu na datę rejestracji czy przekroczenia granicy. Przepisy szczegółowe regulują jednak kwestię dalszej legalizacji pobytu obywateli Ukrainy. W przepisach wskazano, że obywatelowi Ukrainy będzie udzielane zezwolenie na pobyt czasowy. Zezwolenie udzielane będzie na wniosek, jednorazowo na okres 3 lat, począwszy od dnia wydania decyzji. Ustawa zakłada również dopuszczenie do polskiego rynku pracy obywateli Ukrainy przebywających na podstawie opisanego wyżej zezwolenia na pobyt czasowy. Ukrainiec, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, będzie uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Polski bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę.
Wytyczne dla oświaty
W bieżącym roku w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej może ulec zwiększeniu o środki pochodzące z budżetu państwa. Ponadto jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać środki z Funduszu Pomocy.
Nowe przepisy przewidują wprowadzenie rozwiązań, które pozwolą na zapewnienie kształcenia i wychowania dzieciom lub uczniom będącym obywatelami Ukrainy. Gminy mogą w tym celu tworzyć inne lokalizacje prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych podporządkowane organizacyjnie szkołom lub przedszkolom. Ustawa uprawnia także włodarzy gmin do tworzenia specjalnych żłobków i klubów dziecięcych, bez konieczności dostosowywania się do restrykcyjnych przepisów ustawy o opiece nad dziećmi do lat trzech.
W celu ułatwienia organizacji pracy szkoły, w której zostanie utworzony dodatkowy oddział dla zapewnienia kształcenia i wychowania dzieciom i uczniom z terytorium Ukrainy, ustawa przewiduje, w roku szkolnym 2021/2022 w szkole, w której zostanie utworzony taki oddział, dyrektor szkoły będzie mógł przydzielić nauczycielowi, za jego zgodą, godziny ponadwymiarowe w wymiarze wyższym niż 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.
Przepisy ustawy mają ułatwić zatrudnienie na stanowisku pomocy nauczyciela. Ustawa zakłada, że w roku szkolnym 2021/2022 na stanowisku pomocy nauczyciela będzie mógł być obywatel Ukrainy, jeżeli zna język polski w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi, który nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki. Osoba taka będzie zwolniona ze szczegółowych wymogów określonych w ustawie Prawo oświatowe.
Opiekun dla małoletnich Ukraińców
Ustawa zawiera również szczegółowe regulacje dotyczące opieki tymczasowej dla małoletnich z Ukrainy, którzy przebywają na terytorium Polski bez opieki osób dorosłych odpowiedzialnych za nich zgodnie z prawem obowiązującym w Polsce. W celu zalegalizowania sprawowania pieczy nad małoletnim należy złożyć wniosek do sądu opiekuńczego. W sprawie o ustanowienie opiekuna tymczasowego sąd orzeka w postępowaniu nieprocesowym po przeprowadzeniu rozprawy. Sąd przesłuchuje kandydata na opiekuna tymczasowego i osobę sprawującą faktyczną pieczę nad małoletnim oraz wysłuchuje małoletniego, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenie. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, jeżeli kandydat na opiekuna tymczasowego sprawuje faktyczną pieczę nad małoletnim, a okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości co do prawidłowego wykonywania tej pieczy i dobro małoletniego się temu nie sprzeciwia, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe wyłącznie do dowodów z dokumentów i rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Krzysztof Krasnodębski
Komentarze