14 lutego 2022 r. minie 80. rocznica (1942) powstania Armii Krajowej, formacji będącej częścią składową Sił Zbrojnych RP w okresie II wojny światowej, podlegającej Naczelnemu Wodzowi i Rządowi RP na Uchodźstwie.

Powstała w wyniku przemianowania Związku Walki Zbrojnej i innych mniejszych konspiracyjnych organizacji niepodległościowych o charakterze zbrojnym. W 1944 roku Armia Krajowa została oficjalnie uznana przez aliantów zachodnich (USA i Wielka Brytania) za integralną część Polskich Sił Zbrojnych.

W okresie okupacji do AK przystąpiły w wyniku akcji scaleniowej inne organizacje konspiracji wojskowej. Po upadku powstania warszawskiego Niemcy uznali część jego uczestników za kombatantów, osądzając ich w obozach jenieckich. Według różnych źródeł Armia Krajowa liczyła w 1944 r. do 400 tysięcy zaprzysiężonych członków, co pokazuje ją jako najliczniejszą konspiracyjną organizację wojskową w Europie (obok Jugosławii). Armia Krajowa została oficjalnie rozwiązana 18/19 stycznia 1945 r. 

Jeden z 400 tysięcy

W rocznicę powstania AK chcę przypomnieć jednego z olbrzymiej rzeszy jej żołnierzy. To Zdzisław Karaziński ps. IRA. Urodził się w 1921 r. w leśniczówce Kluszewiec (obecnie Nadleśnictwo Spała). Jego ojciec, Michał, był weteranem Legionów Piłsudskiego, w okresie kryzysu przysięgowego był internowany w obozie w Szczypiornie (obecnie dzielnica Kalisza). Matka Bronisława z domu Szafnicka była gospodynią domową.

Przed wybuchem II wojny światowej J. Karaziński był uczniem Gimnazjum i Liceum Humanistycznego Stowarzyszenia Szkolnego w Tomaszowie (obecnie I LO). Uzyskał tzw. małą maturę. Był członkiem organizacji młodzieży wiejskiej "Wici". W czasie wojny uczył się na tajnych kompletach. Wstąpił do AK, działał w Kedywie (kierownictwo dywersji) jako łącznik. Matka Zdzisława, Bronisława, po śmierci męża powtórnie wyszła za mąż za Franciszka Dzikowskiego, też leśnika. Jego siostrą przyrodnią była Danuta Kiełczewska, też związana z konspiracją.

Po zakończeniu wojny Z. Karaziński zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Leśnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Podjął też pracę w Ministerstwie Leśnictwa jako urzędnik. Ciekawe i pełne zdarzeń życie przerwała w lipcu 1946 r. tragiczna śmierć w czasie kąpieli w Pilicy w Spale. Jego siostrzeniec Hubert Kiełczewski przechowuje wycinek prasowy z relacją z pogrzebu byłego żołnierza AK. Z. Karaziński został pochowany na cmentarzu w Inowłodzu, na kościelnym wzgórzu.

J. Pampuch

Fot. Zdzisław Karaziński, ps. IRA w mundurze partyzanckim z automatem sten