Na łamach TIT publikowaliśmy list otwarty w sprawie przywrócenia tablicy pamiątkowej na dawnym budynku gestapo przy ulicy Zapiecek kierowany do prezydenta miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Marcin Witko odpowiedział na niego 16 lutego.

Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 roku o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. 2016 poz. 744 z późniejszymi zmianami) określa zasady postępowania w przypadkach, w których treść na pomniku lub tablicy pamiątkowej jest zgodna lub niezgodna z jej zapisami. (...)

W związku z powyższym w dniu 16.01.2018 r. Wydział Kultury i Sportu wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Warszawie z prośbą o wydanie opinii w sprawie zlokalizowanych na terenie miasta Miejsc Pamięci Narodowej, które mogły spełniać kryteria określone w ustawowych zapisach dekomunizacyjnych.

(...) Po uzyskaniu przedmiotowej opinii, do zarządzających instytucjami, na których budynkach znajdowały się upamiętnienia będące przedmiotem negatywnej opinii wydanej przez IPN w dniu 27.02.2018 r. zostało wystosowane pismo informacyjne, w którym powołując się na jedną z nowel ustawy przekazano, iż według pozyskanej opinii ww. tablica jest niezgodna z ww. ustawą oraz zasygnalizowano zakres nowych uregulowań odnoszących się m.in. do tablic pamiątkowych. Nie była to żadna decyzja ani nakaz.

W przedmiotowym piśmie informowano zarządców budynków o tym, że tablice pamiątkowe, które według wydanej opinii IPN podlegają zapisom ustawy i według tej opinii powinny zostać usunięte. Ze względu na to, iż stanowią cenne źródło historyczne muszą zostać zachowane nawet po ich zdemontowaniu. Zarządcy budynków, którzy posiłkując się przekazaną opinią IPN oraz znowelizowanymi zapisami przywoływanej ustawy zdemontowali przedmiotowe tablice realizowali wyłącznie obowiązek z niej wynikający, a nie decyzję prezydenta miasta.

Ponadto chciałabym zwrócić uwagę, że w treści opinii IPN dotyczącej tablicy poświęconej Tomaszowianom zamordowanym przez Gestapo jest mowa (zapis ten cytuje Pan również w swoim liście) o konieczności przywrócenia tego właśnie upamiętnienia w nowej formule, a więc nowej tablicy, "która upamiętni organizacje i osoby, które rzeczywiście walczyły o wolność i niepodległość II Rzeczypospolitej". W piśmie informowano również o tej części opinii IPN.

W przywoływanej negatywnej opinii IPN (na której treść samorząd nie miał żadnego wpływu), jednoznacznie i zdecydowanie podważającej treść inskrypcji znajdującej się na dotychczasowej tablicy pamiątkowej oraz wobec bezspornych historycznych faktów związanych z obecnym budynkiem PSM w Tomaszowie Mazowieckim, odtworzenie, umiejscowienie nowej, zgodnej z prawdą historyczną i zapisami "ustawy dekomunizacyjnej", a przede wszystkim akceptowalnej dla wszystkich środowisk tablicy upamiętniającej zbrodnie dokonywane w tym miejscu przez hitlerowców na narodzie polskim, jest dla mnie, tak jak i dla Pana jak najbardziej pożądane i celowe. Tablica upamiętniająca dawne Seminarium Nauczycielskie znajdowała się na budynku Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 2 im. Stanisława Staszica w Tomaszowie Mazowieckim, a właścicielem budynku jest Starostwo Powiatowe.

Nawiązując do wymowy Pańskiego listu otwartego pozwolę sobie poinformować, że podczas kadencji obecnego prezydenta miasta na terenie Tomaszowa Mazowieckiego powstały następujące upamiętnienia, które są efektami współpracy Urzędu Miasta w Tomaszowie Mazowieckim z ich inicjatorami: obelisk z tablicą pamiątkową poświęconą Żołnierzom Wyklętym (realizacja inicjatywy obywatelskiej), obelisk z tablicami pamiątkowymi poświęconymi pamięci pomordowanym przez NKWD funkcjonariuszom Policji Państwowej z województwa łódzkiego (współpraca z Zarządem Okręgowym Stowarzyszenia Emerytów i Rencistów Policyjnych), tablica erekcyjna upamiętniająca władze miasta i budowniczych, którzy wznieśli Ratusz Miejski (współpraca z Towarzystwem Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego), obelisk z tablicą upamiętniającą Karolinę Juszczykowską, Tomaszowiankę zamordowaną przez Niemców za ukrywanie obywateli narodowości żydowskiej (współpraca z Instytutem Pileckiego w Warszawie). Na stronach Urzędu Miasta oraz Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim i Miejskiego Centrum Kultury - Skansen Rzeki Pilicy regularnie ukazują się opracowania historyczne na temat naszego lokalnego, historycznego dziedzictwa.

Prezydent Miasta doskonale zna historię budynku PSM i uważa, że nowa tablica upamiętniająca tamte okrutne wydarzenia jest w tym miejscu niezbędna. Ponieważ jednak obiekty, na których znajdują się tablice, które są przedmiotem Pańskiego listu nie są własnością Gminy Miasto Tomaszów Mazowiecki inicjatywa odtworzenia obu upamiętnień (po uzyskaniu pozytywnej opinii dotyczącej ich formy i treści zgodnie z ustawą o IPN) leży przede wszystkim po stronie właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego lub zarządcy. Tym samym, zgodnie z zapisami ewidencji gruntów i budynków Miasta Tomaszowa Mazowieckiego działka, na której zlokalizowany jest wskazany w Pana piśmie budynek jest własnością Skarbu Państwa, a gospodaruje nim Państwowa Szkoła Muzyczna z siedzibą w Tomaszowie Mazowieckim przy ul. Zapiecek 10 - według zapisów księgi wieczystej jako właściciel wskazany jest Skarb Państwa - Starosta Tomaszowski.

Podobnie jak i w innych przypadkach związanych z kwestią historycznych upamiętnień, w których służby Urzędu Miasta w Tomaszowie Mazowieckim miały swój merytoryczny udział, służymy konieczną pomocą w postulowanym przez Pana zakresie w ramach posiadanych kompetencji.

Marcin Witko, prezydent miasta Tomaszowa Mazowieckiego