Wędrując po zapomnianych terenach powiatu tomaszowskiego, dziś odwiedzamy miejscowość Jeleń. Jest to nieoficjalna nazwa osady mieszczącej się w gm. Tomaszów Mazowiecki, która leży na południowy wschód od Tomaszowa Mazowieckiego w kompleksie leśnym przy drodze wojewódzkiej nr 713.
Na pierwszy rzut oka jest to miejsce nieco mroczne, owiane wieloma historycznymi tajemnicami, które zaintryguje w szczególny sposób miłośników historii, koneserów leśnych przygód, militarystów oraz poszukiwaczy skarbów.
Jeśli pasjonujesz się historią, to obowiązkowo musisz zwiedzić zespół schronów z czasów II wojny światowej znajdujący się w lesie w Jeleniu. Wspomniane schrony przeznaczone były niegdyś dla niemieckich pociągów sztabowych, w okresie, gdy Niemcy tworzyli jedną z głównych kwater Hitlera. Niestety, w przeciwieństwie do tych w Konewce są raczej obiektem alkoholowych imprez niż muzealnym. Innym ciekawym miejscem jest budynek starej, ponad 100-letniej stacyjki Jeleń, na której zatrzymywały się pociągi jeżdżące na trasie do Opoczna, Tomaszowa Mazowieckiego oraz Koluszek, choć jej geneza jest zgoła inna, bo powstała po to, aby car Aleksander III mógł przyjeżdżać do Spały na polowania...
- Schron kolejowy w lesie w Jeleniu
Schron powstał w 1941 r. w czasie II wojny światowej. Miał pełnić rolę ochronną przed atakiem lotniczym dla mobilnych centrów dowodzenia zlokalizowanych w specjalnych składach pociągów sztabowych III Rzeszy Niemieckiej. Podobny, wręcz bliźniaczy, schron mieści się w odległości 17 km od Jelenia w Konewce i różni się długością i kształtem. Przez środek schronu biegł dawniej tor kolejowy z bocznymi rampami. Schron budowali głównie Niemcy, Austriacy oraz Włosi. Polacy byli wykorzystywani jedynie do celów transportowych. Taka organizacja budowy pomagała utrzymać w tajemnicy jej sekrety i przeznaczenie. Od 1944 r. znajdowała się tu filia tomaszowskich zakładów Daimler-Benz Flugmotorenwerke.
W owym czasie w okolicy krążyły nawet pogłoski o eksperymentalnym ośrodku testowania tajnych broni i rakiet z siecią podziemnych kondygnacji, choć oficjalnie odzyskiwano tu elementy z uszkodzonych samolotów i innych pojazdów. W faszystowskim wykazie schron w Jeleniu nosił kryptonim Goldamsel. W odległości 30 m od schronu znajduje się obszerny parking, dookoła którego stoją szkielety schronów technicznych, kotłowni, dawnej siłowni elektrycznej z agregatami prądotwórczymi oraz system podziemnej wentylacji tłoczącej z zewnątrz powietrze. Wokół obiektów biegną zasypane podziemne tunele. Całość stwarza mroczne wrażenie, przywołując bolesną historię II wojny światowej. Sam schron jest słabo widoczny, gdyż pokrywa go zielony mech i ukryty jest wśród bujnych drzew.
- Budynek dawnej stacji kolejowej w Jeleniu
Stacja kolejowa w Jeleniu powstała pod koniec XIX w. dla cara Aleksandra III, który w Spale miał swoją letnią rezydencję i właśnie w Jeleniu kończył swoją podróż z Rosji. Końcowy etap carskiego pociągu przebiegał zbudowaną w 1885 r. Koleją Iwanogrodzko-Dąbrowską na odcinku między Koluszkami i przystankiem Jeleń, gdzie wspólnie ze swoją świtą przesiadał się do powozów, by tzw. traktem carskim przez Ciebłowice dojechać do Spały. Po wyzwoleniu z niewoli carskiej stację wykorzystywano już tylko w ruchu pasażerskim, a w okresie międzywojennym m.in. przez prezydentów RP wypoczywających w Spale. Przez wiele lat w budynku mieściła się poczekalnia i kasy biletowe, a na zapleczu mieszkali pracownicy kolei. Niestety ruch pasażerski na tej linii zamierał, a wraz z nim stacyjka. Później ruch pasażerski na tej linii wznowiono i odnowiono peron. Od 1 sierpnia 2009 roku do 9 grudnia 2012 r. ruch pasażerski był zawieszony. W roku 2017 stacja obsługiwała 0-9 pasażerów na dobę.
- Rezerwat Jeleń
Godny uwagi jest także rezerwat przyrody Jeleń znajdujący się w pobliżu wsi Sługocice, na zachód od drogi Tomaszów Maz. - Opoczno. Kiedyś wchodził w skład Puszczy Pilickiej, a powstał dokładnie w 1976 r. i zajmuje obecnie powierzchnię 47,19 ha. W XIX w. jego lasy stanowiły tereny łowieckie dla carów rosyjskich, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. stały się własnością państwa i do 1939 r. były miejscem polowań prezydentów Rzeczypospolitej. Aktualnie ochronie rezerwatu podlegają ponad 200-letnie dęby, ich wysokość dochodzi do 30 m, a obwody pni wynoszą od 3 do 4 m. W rezerwacie można spotkać brzozy brodawkowate, graby, olsze czarne, a także jodły pospolite i świerki. Na polanach zdarzają się torfowiska z szuwarami turzycy sztywnej i turzycy pęcherzykowatej. Spotkamy tu również młakę niskoturzycową oraz wilgotne łąki z bogatą, a zarazem rzadką roślinnością. Szczególną uwagę powinniśmy zwrócić na: wawrzynek wilczełyko, łuskiewnik różowy oraz paproć - nasięźrzał pospolity.
Zatem nie zastanawiaj się ani chwili! Wsiadaj w auto, na rower czy motocykl... poczuj ten dreszczyk emocji podczas odkrywania skarbów swojego regionu! Zapraszam!
Katarzyna Kotela
Komentarze