tomaszowski informator tygodniowy
Ogłoszenia
Wyróżnione
NAPRAWA AGD - lodówki, zamrażarki, pralki ...
czytaj dalej »

PRYWATNY gabinet ginekologiczno-położniczy lek. ...
czytaj dalej »

UWAGA. DO TEJ KATEGORII OGŁOSZENIA BĘDĄ ...
czytaj dalej »
 
Różności

 Luteranie w historii Tomaszowa

 

Wyznawcy Kościoła ewangelicko-augsburskiego pojawili się na terenach naszego miasta już na początku XIX w. Przez 200 lat zapisali swoją kartę w historii Tomaszowa, m.in. budując dwa kościoły św. Trójcy i Zbawiciela. Dzisiaj parafia luterańska w naszym mieście jest ważnym punktem na mapie Kościoła luterańskiego w Polsce.
Wielkanoc to najważniejsze święto dla wszystkich chrześcijan, a szczególnie ważne dla wyznawców Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Dla luteran największym świętem jest Wielki Piątek. Nie budują grobów Chrystusowych, a tego dnia, przeżywając Mękę Pańską, kładą głównie nacisk na słowa zapisane w Biblii. W Wielki Piątek w kościołach ewangelickich odprawianych jest nawet kilka nabożeństw. W otoczeniu ołtarza dominuje czerń, a najważniejsza jest komunia święta, którą przyjmuje najwięcej wiernych w całym roku. W Polsce Wielki Piątek jest dniem roboczym, z tego powodu ubolewają polscy ewangelicy. Wolne tego dnia mają Anglicy, Szwedzi, Niemcy, a nawet w większości katoliccy Włosi i Hiszpanie. Kościół luterański w Polsce liczy dzisiaj około 90 tys. wiernych. Najwyższą władzą jest Synod Kościoła, a zwierzchnikiem biskup Kościoła (od 2010 r. ks. biskup Jerzy Samiec).
W sześciu diecezjach: cieszyńskiej, katowickiej, mazurskiej, pomorsko-wielkopolskiej, warszawskiej i wrocławskiej są 134 parafie.
Jedną z nich jest parafia ewangelicko-augsburska w Tomaszowie, która leży w diecezji warszawskiej (liczy 21 parafii). Zwierzchnikiem diecezji jest biskup diecezjalny ks. Jan Cieślar.
Mimo zaledwie kilkuset wiernych, parafia luterańska w naszym mieście działa bardzo prężnie. Organizowane są wystawy, koncerty, działa rada parafialna, grupa młodzieżowa, szkółka niedzielna oraz chór. W Tomaszowie jest też siedziba Luterańskiej Organizacji Sportowej. W 2017 r. odbędą się w naszym mieście centralne uroczystości związane z jubileuszem 500-lecia Reformacji.

Parafia powstawała
razem z miastem
Historia Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Tomaszowie jest ściśle związana z początkami miasta. Pierwsi chrześcijanie tego wyznania przybyli do nas na początku XIX w., z sąsiednich wtedy Prus (Tomaszów należał do zaboru rosyjskiego). Wielu luteran było również wśród rolników niemieckich, którzy osiedlali się na ziemiach nad Pilicą.
W 1820 r. powołali Kolegium Kościelne, dążąc do utworzenia własnej parafii i wybudowania świątyni. Na początku posługa duszpasterska pełniona była przez angielskich misjonarzy Wendta i Hoffa, a nabożeństwa odbywały się w sali zabaw przy dawnej ul. Pilicznej.
Jednak już w 1823 r. rozpoczęto budowę neoklasycystycznego kościoła św. Trójcy oraz sąsiadujących z nim plebanii i szkoły ewangelickiej na dawnym placu św. Józefa (dzisiaj placu Kościuszki). Hrabia Antoni Ostrowski przekazał na ten cel materiały budowlane i 75 rubli. Budowa świątyni trwała z przerwami 17 lat, do 1839 r. Już dziewięć lat wcześniej, 15 lipca 1830 r., została erygowana parafia. Społeczność ewangelicka Tomaszowa działała coraz prężniej. Pierwszym pastorem parafii ewangelickiej w Tomaszowie został w 1830 r ks. Jan Jakub Benni, który sprawował swój urząd do 1863 r. Po nim proboszczami i administratorami byli kolejno ks. Hermann Benni(w latach 1863-1870), Władysław Wernitz (1870-1871) i Eugeniusz Biedermann (1871-1912).
W drugiej połowie XIX w. parafia ewangelicko-augsburska w Tomaszowie przeżywała okres największego rozwoju. Luteranie stawali się aktywni również na wsiach. W okolicach naszego miasta powstała sieć kilkunastu kantoratów, które miały swoje szkoły, cmentarze i domy modlitwy.
Od 1902 r. główną świątynią ewangelicką Tomaszowa stał się kościół Zbawiciela (o jego budowie za chwilę). Natomiast kościół św. Trójcy skupiał wiernych na nabożeństwach tygodniowych, dla dzieci oraz skromnych uroczystościach religijnych. Po II wojnie światowej kościół św. Trójcy stał się na krótko najważniejszym miejscem w parafii, jednak już w 1967 r. został wydzierżawiony tomaszowskiej parafii Kościoła polsko-katolickiego (kościół św. Ducha). Po rozwiązaniu parafii świątynia wróciła do ewangelików. W 2002 r., w 100. rocznicę poświęcenia kościoła Zbawiciela odbyło się w nim ekumeniczne nabożeństwo, które zapoczątkowało działalność Ekumenicznego Centrum Spotkań. Niestety dzisiaj świątynia popada w ruinę.

Więcej wiernych,
większa świątynia
W 1892 r. w 19-tysięcznym Tomaszowie mieszkało aż 5.506 ewangelików. Kościół św. Trójcy mógł pomieścić zaledwie 400 wiernych. Pojawiły się więc plany budowy nowej świątyni. Na ten cel znalazły się szybko spore pieniądze. Pomoc zaoferowała fundacja Emmy Kramm. Jednak rząd carski zwlekał z wydaniem pozwolenia na budowę. Plan budowy i kosztorys (według warszawskiego architekta Hofera) władze w Petersburgu zat-wierdziły dopiero 27 listopada 1896 r. W połowie 1897 r. ruszyła budowa kościoła. Rozpoczął ją uroczyście ówczesny proboszcz ks. Eugeniusz Biedermann, kładąc pod jego budowę kamień węgielny.
Komitet budowy pieniędzy na inwestycję szukał w różnych źródłach. Wierni zobowiązali się do płacenia przez 5 lat potrójnej składki parafialnej, zaciągnięto też pożyczkę z kasy wdów pastorskich. Jesienią 1899 r. kościół był już gotowy w stanie surowym. Kolejne trzy lata trwało wykonanie wystroju wnętrz. Obraz w ołtarzu ?Spotkanie Zmartwychwstałego z Marią Magdaleną? ufundowała rodzina pastora Biedermanna. Dzięki ofiarodawcom świątynia szybko wzbogaciła się o ambonę i marmurową chrzcielnicę.
Niedziela, 15 sierpnia 1902 r. to jedna z najważniejszych dat dla tomaszowskich ewangelików. Tego dnia proboszcz ks. Eugeniusz Biedermann (od 1905 r. superintendent diecezji piotrkowskiej) dokonał poświęcenia kościoła Zbawiciela. Tego dnia tłumy tomaszowian przeszły sprzed kościoła św. Trójcy do nowej świątyni, która w czasie nabożeństwa pękała w szwach. Ocenia się, że na uroczystościach było nawet 10 tysięcy ludzi. Poświęcenia kościoła dokonał generalny superintendent Karl Gustaw Manitius z Warszawy. Przemawiali też księża August Karl Loth - diakon parafii warszawskiej i Julian Martin Machlejd - drugi pastor zboru warszawskiego oraz przewodniczący komitetu budowy Moritz Piesch.
Nowa świątynia wyglądała bardzo okazałe. 60-metrowa neogotycka wieża, stalowe dzwony odlane w Bochum w Westfalii. Do tego zegar z Berlina, witraże z Zittau. Całość prezentowała się (i wygląda do dzisiaj) imponująco. Chociaż jak na owe czasy świątynia była bardzo droga. Budowa kościoła i wystrój kosztowały 166 tys. rubli. Inwestycję udało się zrealizować dzięki fundatorom, ale też sprawnej pracy budowniczych kościoła, pod kierunkiem ks. Biedermanna i Johanna Wende.
Tomaszowscy ewangelicy otwarcie nowego kościoła świętowali bardzo długo. Po nabożeństwie bawili się na przyjęciu w pałacu Piescha.
Obok kościoła stanęła też nowa plebania (jest do dzisiaj), a kilka lat później dom parafialny. Na początku XX w. przy parafii działały różne stowarzyszenia młodzieżowe, sportowe, chór, orkiestra i dom opieki. W 1917 r. przed kościołem Zbawiciela, w 400. rocznicę początku reformacji w Europie, został posadzony Dąb Marcina Lutra. Drzewo to rośnie do dzisiaj i jest jedynym w Polsce dębem, będącym pod opieką Kościoła ewangelickiego. Obok dębu położony jest kamień z napisem ?Luterreiche 1517-1917?.

Wojna i odbudowa
Tuż przed wybuchem II wojny światowej tomaszowska parafia liczyła prawie 12 tys. wiernych. Sześć lat później pozostało ich zaledwie kilkuset. Już w pierwszych miesiącach wojny został aresztowany przez hitlerowców proboszcz ks. Leon Witold May. Kierował tomaszowską parafią ewangelicką od 1913 r., jego poprzednikiem był Hermann Knothe.
Ks. May to postać ważna dla historii całego miasta. W 1937 r. został wybrany seniorem diecezji piotrkowskiej. Po aresztowaniu we wrześniu 1939 r. był więziony w Piotrkowie Tryb. i Łodzi. Następnie trafił do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie zmarł 19 grudnia 1940 r. Więziony przez hitlerowców był też wikariusz parafii ks. dr Woldemar Gastpary. Po wojnie wrócił do Tomaszowa i już w roli proboszcza do 1954 r. (w latach 1950-52 był seniorem diecezji łódzkiej) odbudowywał parafię.
W latach 1945-49 kościół Zbawiciela został wydzierżawiony duszpasterstwu Wojska Polskiego. Przez kolejne dwa lata, w czasie remontu kościoła św. Antoniego, pełnił funkcję katolickiego kościoła parafialnego. Wtedy najważniejszą świątynią dla toma-szowskich ewangelików był kościół św. Trójcy.
Dzieło powojennej odbudowy parafii, rozpoczęte przez ks. Gastpary?ego, kontynuowali ks. Eugeniusz Jungto(1954-1963), ks. Henryk Czembor (1964-1983), a do dzisiaj parafią kieruje ksiądz proboszcz Roman Pawlas.

źródła: luteranie.pl, ewangelicy.pl, ?Zeszyty Ewangelickie?






Kościół św. Trójcy





Kościół Zbawiciela



ag   

Artykuł ukazał się w wydaniu nr 14 (1133) z dnia 6 Kwietnia 2012r.
 
Kontakt z TIT
Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Biuro ogłoszeń
ogloszenia@pajpress.com.pl

Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Dział reklamy
tel: (44) 724 64 17 wew. 28

Tomaszów Mazowiecki - baza wiedzy Redakcja
tel: (44) 724 24 00
redakcja@tomaszow-tit.pl
Artykuły
Informator