Jeszcze o wrześniu 1939 r.

Scenka z rekonstrukcji historycznej.

Przebrzmiały już echa oficjalnych obchodów rocznicy wybuchu II wojny światowej, ale wracamy do imprez, które w te obchody się wpisywały.

W muzeum
W środę, 9 września w Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego odbyła się sesja naukowa zorganizowana w 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej. W dużej sali wystaw czasowych w scenerii okolicznościowej wystawy zebrało się bardzo wiele osób zainteresowanych tematyką sesji ph. "Militarne i polityczne aspekty udziału Polski w II wojnie światowej". Przygotowano sześć referatów. Młody naukowiec pochodzący z naszego miasta dr Sebastian Pilarski, pracownik łódzkiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej mówił o stosunku władz polskich wobec kwestii czechosłowackiej w 1939 roku. Kolejnym referentem był płk mgr inż. Jerzy Murgrabia, twórca i dyrektor Muzeum Czynu Zbrojnego w Lipcach Reymontowskich, który przedstawił historię największej bitwy kampanii wrześniowej - bitwy nad Bzurą. Dyrektor Archiwum Państwowego w Piotrkowie Tryb. dr Tomasz Matuszak poruszył temat "Archiwa państwowe w okresie II wojny światowej". Przyjęło się, że rocznicowe obchody wybuchu wojny koncentrują się w naszym mieście 6 września, kiedy to w 1939 r. na ulicach Tomaszowa rozegrał się krwawy dramat żołnierzy Wojska Polskiego nazywany bitwą tomaszowską, w której poległo ponad 100 żołnierzy z 13. Dywizji Piechoty Strzelców Kresowych, wycofujących się z centrum miasta w kierunku Warszawy. Właśnie ten epizod wojny obronnej przedstawił mgr Piotr Bieliński. Tytuł jego referatu to "Działania ofensywne Wehrmachtu i obrona Wojska Polskiego w rejonie Tomaszowa Mazowieckiego we wrześniu 1939 roku - przebieg i specyfika wydarzeń". Referat Bielińskiego jest chyba jak do tej pory najdogłębniejszym opracowaniem tematu bitwy tomaszowskiej. Z kolei dr Andrzej Wróbel, kierownik tomaszowskiego oddziału Archiwum Państwowego wygłosił referat pt. "Polityka eksterminacyjna okupanta hitlerowskiego na terenie powiatu tomaszowskiego w latach 1939-1945". Ostatnim prelegentem był mgr Paweł Chwaliński ze swoim referatem pt. "Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu w latach 1939-1945". Ten temat wpisuje się jednocześnie w planowane w roku 2011 obchody 100-lecia powstania TFSJ (później ZWCh "Wistom"). O tym, że sesja w muzeum została znakomicie przygotowana świadczy fakt, że każdy jej uczestnik otrzymał przed jej rozpoczęciem bardzo ładnie wydaną broszurkę z wygłaszanymi referatami. Ten zbiór referatów jest do nabycia w muzeum.

W skansenie
O rekonstrukcji historycznej, którą 5 września przygotował Skansen Rzeki Pilicy pisaliśmy tydzień temu. Wspomnieliśmy też, że w skansenie przygotowano wystawę okolicznościową pt. "Pilickie mosty w latach II wojny światowej" złożoną z unikatowych fotografii z tamtego okresu. W dniu rekonstrukcji historycznej pt. "Pilicki epizod bitwy tomaszowskiej" (patrz zdjęcie) była piękna pogoda, co pozwoliło plansze z fotografiami prezentować w plenerze na przęśle dawnego (powojennego) mostu z Brzustówki. Następnego dnia plansze zostały przeniesione do budynku młyna. Uzupełnieniem ekspozycji w młynie jest makieta tomaszowskiego mostu drogowego w dzielnicy Brzustówka wykonana specjalnie dla skansenu przez Jerzego Sosnowskiego. 5 września w skansenie miała miejsce pierwsza prezentacja (dla wąskiego, co prawda, grona) książki Wojciecha Zalewskiego pt. "Piotrków 1939" przedstawiającej działania wojenne północnego zgrupowania Armii Prusy w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego i Tomaszowa Mazowieckiego. W książce znalazł się opis nocnej bitwy na ulicach naszego miasta, fakty ten epizod poprzedzające oraz sytuacje na froncie po tych zdarzeniach. W książce, która nie ma ambicji bycia rozprawą historyczną, przedstawiono w sposób przystępny bliską nam historię. Doskonałym jej uzupełnieniem są oryginalne fotografie oraz ryciny przedstawiające umundurowanie i oporządzenie bojowe żołnierzy WP i Wehrmachtu, sprzęt pancerny i artyleryjski obu walczących stron, a także plany i mapki obrazujące sytuacje na terenie działań wojennych w okolicach Tomaszowa. Książka jest do kupienia w księgarni przy pl. Kościuszki.