Darły (się), aż pierze leciało!

Mistrzynie w akcji.

Wyszliśmy, jako redakcja TIT, na wytrawnego badacza tej części folkloru rawsko-opoczyńskiego. Główny animator „pierzodarcia”, dyrektor rzeczyckiego Gminnego Ośrodka Kultury Antek Socha, odsyłał wszystkich pragnących poznać historię i istotę imprezy właśnie na nasze łamy, a autor publikacji na ten temat wyszedł na „znawcę problemu”. Nie wypada więc wykręcać się sianem.
Już od wieków, gdy tylko skóry zwierza czy słomiane barłogi zastąpiono komfortowymi na owe, ale i na dzisiejsze czasy, poduchami i pierzynami, wiadomo było na wsi, że na długie, zimowe wieczory najlepszym lekarstwem jest pierzawka. Spotkanie całej społeczności wiejskiej w ciepłej izbie zastępowało z powodzeniem radio, telewizję, „Taniec z gwiazdami”, latynoskie seriale i wszystkie inne współczesne rozrywki. Efektem był puch na poduchy i pierzyny. Nie do pogardzenia była też wymiana zdań i poglądów, plotek z bliższej i dalszej okolicy. Miały swoje znaczenie, zwłaszcza dla panien na wydaniu, „niespodziewane” wizyty przedstawicieli płci męskiej, którzy nierzadko odwiedzali panny na pierzawce z wróblem czy gołębiem, który puszczony w izbie powodował dokładne wymieszanie zdartego puchu. Wojenne pierzawki miały dodatkowe znaczenie. Bywały lekcjami historii i patriotyzmu, a pamięć o tych zwyczajach pozwalała przeżyć na obczyźnie i wrócić do swoich.
Jak się drze pierze?
Przede wszystkim trzeba wygodnie usiąść. Musi być odpowiednia podpórka pod stopy, bo inaczej przetak czy inne sito z puchem zjeżdżają z kolan. Pod stopami bywały np. garnki, miski, pniaczki albo specjalne stołeczki. Jak już się samemu wygodnie siedzi, to trzeba wyeliminować wszelki ruch w powietrzu. Puch to materia bardzo lotna i tańce wskazane są po darciu, nie w trakcie. Podobnie jak wszelkie ptactwo. Na pierwszej rzeczyckiej pierzawce był tradycyjny wróbel, ale po jego wyczynach trudno się było doliczyć wagi, więc z tej części tradycji zrezygnowano. Choć w duchu tam pewnie każda na tego wróbla liczyła.
- W lewą dłoń bierze się garść piórek, potem wyjmuje po jednym i trzyma tą samą, lewą ręką za czubek piórka, a następnie prawą ręką odrywa chorągiewki od osi. Zostaje stosina, z małym pędzelkiem piórka. Im mniejszym, tym lepiej, bo to już odpad. Z piór puchowych uzyskuje się w ten sposób puch. Najlepsze pierze puchowe jest z pierwszego podskubku, z końca maja, czerwca. Najpierw gęsi muszą się dobrze wykąpać. Potem, oskubane, chodzą przez czas jakiś jak golasy. Puch do darcia nie może być przesuszony, bo jest za twardy. Piórka powinny być w miarę równe - instruuje Pawlaczka z Brzezin, ekspert w tej dziedzinie.
Miniona moda na posagowe pierzyny i piramidy poduch zdaje się powracać. Potwierdzają to specjalistki od pierza z rejonu Rzeczycy, którym coraz częściej trafiają się zamówienia na wyposażenie sypialń nowowznoszonych dworzyszcz. Potwierdza się też przydatność imprez takich jak rzeczycka pierzawka.
Antek Socha ma własne określenie swojej pierzawki. - Jedne drą pierze, inne drą się na scenie - ot i cała filozofia - mówi.
Co to był wyskubek?
Było to ściśle związane z pierzawką przyjęcie organizowane przez gospodynię wieczoru, beneficjentkę sąsiedzkiej pomocy. Gospodynie z gminy Rzeczyca stanęły i tym razem na wysokości zadania. Wyskubek był, że palce lizać. Z wędlin i wyrobów - słynny „polski kawior” - kaszanka! Jeszcze słynniejsze rzeczyckie pierogi, staropolski bigos. I plejada ciast. (No i księżycówka mocy niezwykłej, bo proboszcz na pierzawkę dał ponoć dyspensę.)

IX Pierzawka Powiatowa
W Rzeczycy stawia się komplet trzyosobowych zespołów, reprezentujących poszczególne gminy powiatu. Wiadomo, że Tomaszów może reprezentować KGW z Komorowa, Inowłódz z Brzustowa, Rokiciny z Chrustów, bywają zespoły „składane”, ważne, by były sprawne i wydajne. Bo wydajność liczy się tu szczególnie. Ile waży kilogram odważnika, wie każdy. Ile waży kilogram puchu? Też kilo, ale to dobry, metrowej wysokości wór! A „osobourobek” wieczoru liczy się w dekagramach.
Zanim jeszcze pierzawka rzeczycka stała się powiatowa, wójt Pałasz ogłosił, że co udrą, pójdzie na poduchę dla pierwszego rzeczycanina urodzonego w nowym roku. No i stało się. Teraz Pawlaczka, główna specjalistka od darcia, szycia, wyszywania poduch próbuje odkręcić, że nie chodziło konkretnie o chłopoka. Wyhaftowała do tej pory 13 poduch, w tym tylko dwie różowe, dziewczyńskie!
W tym roku odnotowano odstępstwo od wieloletniej tradycji. Nie było dziesięciu, a jedenaście zespołów drących. Jako ten nadprogramowy wystąpił męski zespół pod szyldem „Pierzaste koguciki”.
Oprócz najważniejszych tego wieczoru reprezentacji gminnych gospodarze witali m.in. Marka Mazura, przewodniczącego sejmiku wojewódzkiego, starostę tomaszowskiego Piotra Kagankiewicza, Barbarę Robak z WFOŚiGW.
Kobitki z kogutkami darły, donosiła im piórka Tereska Mizerówna-Gmaj, reszta „darła się na scenie”, dając popis rzadko już spotykanego folkloru oraz całkiem współczesnych produkcji wiejskich zespołów, tj. „Łucy Babki”, „Ludowiacy od Będkowa”, „Brzustowianie”.
Wyniki
Widać było, że werdykt będzie trudny. W końcu starosta Kagankiewicz, jako najgłówniejszy juror, powołał się na Salomona. Przyznał wszystkim drugie miejsce. Poza jednym wyjątkiem. IX Pierzawkę Powiatową w Rzeczycy wygrała ekipa z Budziszewic w składzie Magdalena Stasiołek, Zofia Idzikowska i Barbara Stępniarek.
No i jeszcze „Ryczące pietuchy”. Wiadomo, że strzelba, która wisi na ścianie w pierwszym akcie sztuki, w ostatnim wystrzeli. W niezwykłym i niezapomnianym składzie darli swe pióra Mirek Cholewa, Włodek Kwatek i Wiesław Anteczek. Obwieścili na koniec, że wcale się z kobitkami nie ścigali, tylko darli puch na specjalną okazję. Puchu jest niewiele, mimo wyraźnej pomocy Gmajowej, Metowej i innych kobiet. Ta okazja to wnuczek Antka Sochy, dyrektora GOK w Rzeczycy, który od jakiegoś miesiąca i tygodnia jest dziadkiem i zapowiedział osobną pierzawkę.